لازم به ذکر است که از قرن پانزدهم به بعد، نقاشان ایرانی در نمایش صحنه های جشن، به طور کاملا محسوسی به سمت ایده آلیسم متمایل شدند.

چنین تمایل آرمانی در نمایش نقوش پیچیده فرش نه تنها در صحنه‌های دربار بلکه – از قضا – در صحنه‌های شعری الهام‌گرفته از حافظ (شاعر موعظه و زهد)، نظامی، خواجو، دهلایی یا حتی عاشقان افسانه‌ای لیلی قابل مشاهده است.

در نگاره‌های مینیاتور آن دوره، پیچیده‌ترین نقوش فرش نگین ممتاز مشهد اواخر دوره تیموری و اوایل صفویه را می‌بینیم.

با این وجود، باید توجه داشت که مینیاتور نمی تواند با تمام جزئیات و پیچیدگی های منحنی های صفوی کنار بیاید.

نمی‌توان انتظار داشت که نقش‌های پرآذین تیموری و صفوی را به‌طور کامل روی فرشی مینیاتوری که گاهی به اندازه‌های 3×4 سانتی‌متر می‌کند، نشان داد.

به ویژه قابل توجه است که طرح های منحنی از دوران تیموری به بعد گسترش یافته و تکامل یافته است.

با این حال، نباید تصور کرد که طرح‌های فرش ایرانی قبل از آن کاملاً هندسی بوده است.

شرح فرش‌های باستانی که در برخی از کتاب‌های تاریخ آمده است، به‌ویژه شرح دو قالی معروف بهیرستین و بحیر خسرو (جند بهار خسرو) در تیریخ طبری (تاریخ طبری) بدون شک وجود فرش‌های ایرانی با طرح‌های منحنی را ثابت می‌کند.

مدتها قبل از دوره تیموری، هرچند احتمالاً بسیار به ندرت و مختص دربارهای حاکمان است – مثلاً پازیریک که قطعاً فرش قبیله ای نیست.

اما در دوره تیموری، موجی از اصلاحات در تمام عرصه‌های هنر از جمله خوشنویسی، قالی‌بافی و حتی خود آئینه‌سازی درخشید و همه مراکز قالی‌بافی ایران را بیشتر به سمت طرح‌های منحنی گرایش داد.

موضوع مهمی که هنوز در مطالعات قالی بافی به درستی به آن پرداخته نشده است، سیر تحول فنون بافندگی در ایران است.

یافته‌های باستان‌شناسی که برخی از آن‌ها به‌طور گسترده‌ای شناخته شده‌اند، نشان می‌دهند که فرش‌های ایرانی به اصطلاح «بدون گره» یا به‌طور دقیق‌تر، حتی قبل از ظهور اسلام نیز وجود داشته است.

همین شیوه گره‌زنی در فرش‌های تولید شده در آسیای مرکزی و مصر، به‌ویژه در اوایل دوره اسلامی، دیده شده است.

فرش‌های مصری نقش‌های ایرانی بسیاری را به‌ویژه از دوره ساسانیان به عاریت گرفته‌اند.

با این حال، تکه‌هایی از برخی از آن فرش‌های مصری شبیه به فرش‌های سلجوقی یا ترکی است.

چنین ابهاماتی است که مطمئناً مطالعات فرش شناسی به رفع آنها کمک می کند.

لازم به ذکر است که پیش از نگارنده، تعدادی از محققین بر روی طرح‌های فرش مینیاتوری مطالعاتی انجام داده‌اند که قدیمی‌ترین تلاش جولیوس لسینگ در حدود 120 سال پیش بوده است.

محقق دیگری به نام امی بریگز تلاش کرده است تا فرش تیموری را توضیح دهد.

طرح‌هایی بر اساس نقاشی‌های مینیاتوری با طرح‌های آن دوره.

در کتاب حاضر به گستره تاریخی این گونه طرح‌ها می‌پردازیم.

ما نویسنده دیگری (S. C. Welch) را می شناسیم که یک فرش موزه بوستون را با طرحی روی یک نقاشی مینیاتوری شناسایی کرده است.

(4) این یکی از مواردی است که نشان می دهد طرح های مینیاتوری واقعی و معتبر هستند.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *